?lker Ba?bu?, dört ay sonra görevi Ya?ar Büyükan?t’tan devralacak. Kamuoyu onu ciddi yüz ifadesi ve konu?malar?nda yapt??? derin sosyolojik tahlillerle tan?d?.

Baz?lar?na göre ülkenin uzun süredir bekledi?i (!) ‘kodu mu oturtan’ komutan. Yak?nlar?na göre ise bamba?ka biri. Örne?in, henüz Kuleli ö?rencisiyken en yak?n arkada?lar? ‘cool görünümü’ nedeniyle ‘mare?al’ diye sesleniyordu.

??te yeni Genelkurmay Ba?kan?m?z?n bilinmeyen yönleri

- Anne ve babas? Makedonya’n?n Manast?r ilinden Afyon’a göç etti
- Babas? yedi ya??nda vefat etti
- Dedesi, anneannesi, day?s? ve teyzeleriyle büyüdü
- Maddi gelirleri dedesinin emekli, annesinin dul ayl???yd?
- Asker olmay?, Kulelili ö?rencilerin fiyakas? nedeniyle istedi
- Fenerbahçe taraftar?. ?lk FB maç?na day?s? götürdü
- 27 May?s ve 22 ?ubat olaylar?, üzerinde derin izler b?rakt?
- Annesine çok dü?kündü. ?ark hizmetinde bile annesi yan?ndayd?
- Alt rütbeliler, ‘Hocam’ derdi
- Felsefe ve sosyoloji dü?künü. Geni? bir klasik müzik ar?ivi var

Makbule Han?m, Süleyman Bey’e ak?am kahvesini sundu?unda, radyonun lambas? art?k ?s?nm??, ajans saati de gelmi?ti. ?kinci Dünya Sava??’n?n son y?llar?n?n ya?and??? o günlerde, spiker heyecans?z bir ses tonuyla geli?meleri s?ral?yordu. Türkiye’nin de sava?a kat?lmas? için bask?lar iyiden iyiye artm??t?. ?ngiltere Ba?bakan? Winston Churchill, “Almanlara kar?? topraklar?n?zda bize üs aç?n” diyordu. Milli ?ef verdi?i beyanatta halk? sükûnete ça??r?yordu. Vatanda? kuyruklardan ?ikâyetçiydi, ya? bulam?yordu. Verem hastal???n?n önüne geçilemiyordu.

Haberlerin sonuna yakla??ld???nda, Makbule Han?m kahvesinden bir yudum daha ald?. Daralm??t?. Süleyman Bey’e döndü. Sessizce e?ini izledi. Oysa yeni hayat?n?n henüz ba??ndayd?.

?LKER ?SM?N? EBES? VERD?

Afyonkarahisar’da, oturuyorlard?. Makbule Han?m, Afyon’da do?mu?tu, ama kökenleri Makedonya’n?n Manast?r iline uzan?yordu. Güzel, al?ml? bir han?md?. Ama yüzünde, suçiçe?inden kalma noktac?klar vard?. E?i Süleyman Bey, il özel idaresinde çal???yordu. Manast?r do?umluydu. Zaten aileleri ‘suyun öteki taraf?ndan’ tan???kt?. Önce ?zmir’e, sonra Afyon’a ta??nm??lard?.
?lker bu dönemde, 29 Nisan 1943’te dünyaya geldi. Do?um evde gerçekle?ti. ?smini ebesi verdi. ?lker, ailenin tek, baba Süleyman Bey’in ise ikinci çocu?uydu. Çünkü Makbule Han?m, Süleyman Bey’in ikinci e?iydi. ?lk evlili?inden Melahat adl? bir k?z? vard?.

YAKI?IKLI B?R ÇOCUKTU

?lker, ilkokula Afyonkarahisar’da Cumhuriyet ?lkokulu’nda ba?lad?. Akranlar?ndan daha uzun boylu, zay?fça ama yak???kl? bir çocuktu. Babas? Süleyman Bey, ?lker henüz yedi ya?lar?ndayken, verem nedeniyle vefat etti. Makbule Han?m, e?inin son günlerinde sürekli yan?nda, hastanedeydi. Ama ?lker’i babas?n?n yan?na hiç götürmedi. Çünkü verem bula??c?yd?.

Babas?n? kaybeden ?lker, Afyon’da yaln?z de?ildi. Anne Makbule Han?m’?n babas? Hasan, annesi ?smet ve iki k?z karde?i bu ?ehirdeydi. Makbule Han?m’?n asl?nda be? karde?i vard?. Ancak üçü çe?itli nedenlerle Afyon d???ndayd?. ?lker, annesiyle birlikte dedesinin evine yerle?ti?i için okulunu da de?i?tirmek zorunda kald?. 27 A?ustos ?lkokulu’na kaydedildi ve buradan mezun oldu. Ortaokul için Afyon Lisesi’ne gitmeye ba?lad?. Bu lise, Türkiye siyasi tarihinde önemli bir yere sahip. ?ki cumhurba?kan?; Süleyman Demirel ve Ahmet Necdet Sezer, bir Genelkurmay Ba?kan?; ?smail Hakk? Karaday? mezunlar? aras?nda.

Baba Süleyman Bey’in ölümünün üzerinden yakla??k be? y?l geçmi?ti. Y?l 1955. Bu tarihte anneanne vefat etti. Bunun üzerine Hasan Dede, Makbule Han?m, ?lker ve küçük teyzesi ?stanbul’a ta??nma karar? ald?. Büyük teyze Belk?s Han?m ve day? Orhan Bey’in yan?na gideceklerdi.

KUZGUNCUK'TA YEN? HAYAT

?stanbul’daki adresleri Kuzguncuk’tu. Büyük teyze Belk?s Han?m, çocuklar? ve heykelt?ra? e?i Rahmi Artemiz bu semtte ya??yorlard?. Evin büyü?ü Hasan Dede’ydi, memur emeklisiydi. Orhan Day?, ?lker’in a?abeyi gibiydi. Orhan Day?, Kuzguncuk’un popüler delikanl?lar?ndand?. Asker kökenliydi; Bursa Askeri I??klar Lisesi’ne girmi?, ama yar?da b?rak?p hukuk okuyarak avukat ç?km??t?. Ayr?ca ?lker’in Fenerbahçelili?i day?s?ndan kaynaklan?yordu. ?lk FB maç?na o götürmü?tü.

BU EVDE 6-7 EYLÜL OLAYLARINA TANIK OLDU

?lker ve ailesinin Kuzguncuk’ta kalaca?? ilk ev Berbero?lu Sokak’tayd?. Y?l 1955. ?lker, bu evde otururken 6-7 Eylül olaylar?na tan?k olacakt?…

Hat?rlanaca?? üzere 1955 y?l?nda, “Atatürk’ün Selanik’te do?du?u eve bomba at?ld?” yalan haberiyle 6 Eylül’de ba?layan olaylar sonucu 16 Rum, bir Ermeni vatanda?? hayat?n? kaybetti. Bu olaylar sonucunda Türkiye’de ya?ayan binlerce Rum, Türkiye’den göç etti. Bu kaos günlerinde ?lker, Üsküdar’daki F?st?ka?ac? Okulu’na kaydoldu. Yani bugünkü Anadolu Lisesi statüsündeki Üsküdar Lisesi’ne… Bu okul, ö?retime ‘K?z Ortaokulu’ olarak ba?lad?. Daha sonra liseye çevrilerek karma e?itim verdi.

MADD? DURUMLARI ?Y? DE??LD?

?stanbul’daki ilk evlerinde sadece bir y?l kald?lar. Ard?ndan yine ayn? semtte Tahtal? Bostan Sokak’taki ah?ap eve geçtiler. 1956’tan 1966’ya dek burada oturdular. Maddi durumlar? çok kötü de?ilse de, o kadar da iyi de?ildi. Hasan Dede’nin emekli, anne Makbule Han?m’?n da dul maa?? ile k?t kanaat geçiniyorlard?… 

HOLLYWOOD'LU YILLAR 

Hat?rlayanlara göre, 1950’li y?llar?n Kuzguncuk nüfusu 950 ki?iydi. Bunun 760’? Ermeni ve Rumdu. O y?llarda ?stanbul’da denize girilebiliyordu. Kuzguncuklu gençlerin gözdesi ise Çukuryal? ve Cemilmolla sahilleriydi. Bir de Hollywood vard?. Buras? gençlerin bulu?ma noktas?yd?. ?lk kaçamak bak??lar burada at?l?yordu. Kuzguncuk’ta görü?tü?ümüz o y?llar?n delikanl?lar?, “Biz gitmezdik” diyor. Onlardan biri de Cemal Kunt. Ba?bu?’un kar?? kom?usu. Dönemi ?öyle anlat?yor:

“O y?llarda piyasa yap?lan iki cadde vard?. Biri Beyo?lu’ndaki ?stiklal, di?eri de Kuzguncuk’taki ?cadiye Caddesi. Bizim gibi o da Hollywood’a gitmezdi. Bizim evin oldu?u binadan, ?lkerlerin oldu?u binaya elektrik kablosu çeker, voleybol oynard?k.”

KIZLARLA AYNI VAPURDA

?lker, parlak bir ö?renciydi. 1957 y?l?na gelindi?inde yol ayr?m?na geldi. Kuzguncuk, Kuleli Askeri Lisesi ö?rencilerinin gezmeye geldi?i bir semtti. Üniformalar?yla dikkat çekiciydiler. ?lker’in en yak?n arkada??. kom?usu Tamer’di. Ayn? ortaokuldayd?lar. ?ki kafadar, ‘asker’ olmak istiyordu. Kuleli’nin s?nav?na girip, kazand?lar. Böylece büyük day? tabip Muammer d???nda, ailede bir asker daha olacakt?. Anne Makbule Han?m, “O?lum kurtuldu” diyerek dualar etti…

?lker Ba?bu?, Kuzguncuk’a, annesinin yan?na sadece hafta sonlar? gelebiliyordu. Hafta içi Kuleli’deydi. Cumartesi günleri, okul ç?k??? ?lker için oldukça heyecanl? geçiyordu. Okuldan ç?kar ç?kmaz arkada?lar?yla birlikte Çengelköy’e do?ru ko?maya ba?l?yorlard?. Kuzguncuk ve Kuleli’den arkada?? olan emekli kara pilot Albay Suavi Gökdel ?öyle anlat?yor: “Kuzguncuk’a gidecek vapura Kandilli K?z Lisesi ö?rencileri de biniyordu.” Gökdel, “Hay?r, ?lker de ben de yapmazd?k” dese de, k?zlarla uzaktan uza?a küçük bak??lar at?l?yordu, bu vapurda. ?lker ve Suavi, dönü? yolunda ise otobüsü tercih ederlerdi.

S?n?f Subay? Binba?? ?smail ö?retmen epey sertti. ?smail Binba??’n?n ard?ndan s?n?f subay? olan Sabri Demirba? ise ?lker’in üzerinde derin izler b?rakm??t?. Arkada?lar?n?n deyimiyle Demirba?, ‘çok seçkin bir subayd?’. Nitekim daha sonra generalli?e yükseldi. Beden e?itimi ö?retmeni Ruhi Saralp, felsefe ö?retmeni Ali R?za Koralp, ?lker ve arkada?lar?n?n en sevdikleri ö?retmenler aras?ndayd?. ?lker, belki de bu ö?retmenin etkisiyle ileride felsefe dü?künü olacakt?.

KEND?S?NE MARE?EL DERD?M

Eski Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreter Yard?mc?s? emekli Tümgeneral Erol K?r??o?lu, ?lker Ba?bu?’a nas?l seslendi?ini ?öyle aç?klad?: “Kuleli’deyken 13-14 ya??nda çocuktuk. Ama ?lker öyle bir yap?ya sahipti ki, hep cool’du. Ben daha o zamanlar kendisine ‘mare?al’ derdim.”

OKULDA 22 ?UBAT'I YA?ADILAR

1960 y?l? ?lker için bir k?r?lma noktas?yd?. Kuleli Askeri Lisesi’nden mezun olmu?, Ankara’daki Kara Harp Okulu’na ba?lam??t?. Ancak ne var ki ayn? y?l, Türkiye için de bir e?ikti. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk kez askeri müdahale gerçekle?mi?ti. 1950’de iktidara gelen Demokrat Parti’nin ‘ülkeyi bask? rejimine ve karde? kavgas?na götürdü?ü’ gerekçesi ile Türk Silahl? Kuvvetleri içinden bir grup subay, 27 May?s 1960 sabah? ülke yönetimine el koydu. ?htilalin etkisinin tüm yurtta hissedildi?i günlerdi…

Ba?bu?’un Kuleli ve Harp okullar?ndan devre arkada?? emekli Tümgeneral R?za Küçüko?lu, psikolojilerini ?öyle anlat?yor: “Harp Okulu’na geldi?imizde 27 May?s olmu?tu. Kuleli’deyken geli?meleri sadece radyodan dinliyorduk. Zaten henüz çocuktuk. Okul yönetimi taraf?ndan ihtilalle ilgili hiçbir ?ey yans?t?lmam??t?. Harp okulunda ise iki ak?m aras?nda kalm??t?k.”

Küçüko?lu’nun “Arada kald?k” dedi?i kutuplar ?unlard?: Harp Okulu Komutan? Albay Talat Aydemir ve arkada?lar?, ordu içindeki 27 May?sç?lar?n tasfiyesine k?z?yordu. Direni? için kimi genç subaylar? mevcut komutaya kar?? örgütlüyorlard?. Sonuçta Talat Aydemir ve arkada?lar? tasfiye edildi. Bu geli?me, tarihe 22 ?ubat olarak geçti.

?lker Ba?bu? ve devre arkada?lar? böyle bir ke?meke? aras?ndayd?… Gerisini R?za Küçüo?lu’ndan dinleyelim: “Harp Okulu’nda her gün derslere haz?r k?ta; silahl? ve teçhizatla girerdik. 1960 ihtilali dönemi bitmemi?ti. Politika okula yans?m??t?. Derse bir gün Alparslan Türke? taraf?, di?er gün kar?? taraf gelip konferans verirdi. 22 ?ubat’a gelecek olursak, o isyana tüm ö?renciler kat?lmam??t?. Bir kadro hareketiydi. 22 ?ubat’?n ard?ndan sömestr tatiline gönderildik. Ama dönü? için okul yönetiminin emrini bekleyecektik. Geldi?imizde farkl? bir Harp Okulu bulduk; e?itim ?ekli ve yönetimi de?i?mi?ti. Talat Aydemir ve ekibi ayr?lm??t?. Mezun olduktan sonra k?talar?m?za gittik. Ama maalesef bir y?l sonra (Talat Aydemir’in ikinci darbe giri?imi) 21 May?s olay?na kat?ld?klar? için baz? devre arkada?lar?m?z te?men rütbesindeyken ordudan at?ld?.” O günlerde Te?men ?lker Ba?bu?, Maltepe 2. Z?rhl? Tugay’da görevliydi.

Bu arada ?lker, Harp Okulu’nun popüler ö?rencileri aras?nda de?ildi. Ama derslerinde ba?ar?l?yd?. Arkada?lar?, “Pek ders çal??m?yordu ama zekiydi” diyor. ?lk kez bu dönemde al?nan iki de k?z ö?renci vard?; Nusret Güzel ve Sezen Kavrar. Suavi Gökdel, “Bizden farklar? yoktu. Öyle bir e?itimden geçiyorduk ki, onlar da erkek gibi olmu?lard?” diyor. 27 May?s ve 22 ?ubat olaylar?, Harp Okulu’ndan sonra Piyade Okulu’na devam eden ?lker Ba?bu?’da derin izler b?rakt?. Devre arkada?? emekli Tümgeneral R?za Küçüko?lu’na göre, “1961 ve 1962 Kara Harp Okulu mezunlar? ihtilal kelimesine bile ho? bakmad?. Hatta fobi olarak geli?ti…”

BA?BU? ?Ç?N "ANNE" VAZGEÇ?LMEZ B?R F?GÜRDÜ

Babas?zl???n ne demek oldu?unu çok iyi bilen ?lker Ba?bu? için anne, vazgeçilmez bir figürdü. E?ini erken kaybetmenin getirdi?i bir refleks olsa gerek, anne Makbule Han?m da o?luna çok dü?kündü. Öyle ki, Te?men ?lker Ba?bu?’u ?ark hizmetinde bile yaln?z b?rakmad?. Zaten Hasan Dede de ayn? y?l vefat etmi?ti. Ba?bu?, 1966’da I?d?r ile Do?ubayaz?t aras?ndaki Suveren mevkiine atanm??t?. Burada Ba?bu? ile ayn? yerde görev yapan emekli Korgeneral Hasan Kundakç?, anne Makbule Han?m’? ?öyle anlat?yor: “Mükemmel biriydi. Herkes onunla konu?mak, hatta misafiri olmak isterdi. Fikrine ba?vurulurdu.”

Erkek çocu?u, anne figürüyle e?ini seçermi?. Bu söz ?lker Ba?bu? için de geçerli. Çünkü Sevil Han?m da anne Makbule gibi ‘sözü dinlenir’ bir kad?n. Bu arada Sevil Ba?bu?’un nüfus cüzdan?ndaki ad? Sevim.
Gelelim ?lker Ba?bu?’un evlili?ine… Kuzguncuk’un en i?lek caddesi ?cadiye’deki postanenin müdürü Sevim Han?m’?n day?s?yd?. Zaten Kuzguncuk küçük bir yer. Herkes gibi iki aile de birbirini tan?yor. Sevil Han?m’?n karac? subay babas? Rizeli, annesi ise Artvin Arhavili… Aral?k 1968’de, ?lker Ba?bu?’un ?ark hizmetinin ard?ndan dünya evine girdiler. Evlendiklerinde ?lker Ba?bu?’un tayini, Ankara’daki Cumhurba?kanl??? Muhaf?z Alay?’na ç?kt?. Feride, çiftin ilk göz a?r?s?. Karde?i Murat ile aralar?nda 11 ya? var.
Yeni evli çiftin ilk evi, Muhaf?z Alay?’nda görev yapan subaylar?n kald??? Çankaya Lojmanlar?’yd?. Sevil Han?m, Çankaya Kö?kü’yle biti?ik olan lojmanlardaki Yelken Apartman?’na gelin geldi. Tesadüf ?u ki, 40 y?l sonra bugün de Çankaya Kö?kü’nün biti?i?indeki konutlarda oturuyorlar.

KARA P?LOTU OLAB?L?RD?

?lker Ba?bu?’un, yurtd??? deneyimi oldukça fazla. ?ngiltere Kraliyet Harp Akademisi ve NATO Savunma Kolejini bitirdi. Belçika/Brüksel’de NATO Uluslararas? Askeri Karargâh?’nda Cari ?stihbarat Plan Subayl??? yapt?. General olduktan sonra Belçika/Mons’ta Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâh?’nda (SHAPE) Lojistik ve Enformasyon Daire Ba?kanl??? görevini yürüttü. Son olarak yine Mons’ta Milli Askeri Temsil Heyeti (NMR) Ba?kanl??? görevinde bulundu.

Emekli Tümgeneral R?za Küçüko?lu, Ba?bu?’un yurtd??? görevleri için ?u yorumda bulundu: “Kara Harp Akademisi’nde yüzba?? rütbesiyle ö?retim üyesiydi. Binba?? olunca ?ngiltere’de Kraliyet Kurmay Koleji’ne seçildi. O e?itim çok önemli. ?ngilizce akademik eserleri rahatl?kla takip edebiliyor. Ayr?ca de?i?ik ordulardan komuta ve kurmayl?k konusunda deneyim kazand?.”

Emekli Tu?general Nejat Eslen ise ?öyle de?erlendiriyor: “Ona diplomat general yetene?i kazand?rm??t?r.” Eski Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreter Yard?mc?s? emekli Tümgeneral Erol K?r??l?o?lu da Eslen’le ayn? görü?te. Hatta “Ba?bu? asker olmasayd? iyi bir bilim adam? olabilirdi. ‘Bir daha dünyaya gelsem asker olmam’ sözünü ondan hiç duymad?m” diyor.
K?r??l?o?lu, ?lker Ba?bu?’a yönelik ilginç bir anekdodu ?öyle aktard?: “?lker kara pilotlu?unu kazand?. Kursta gayet iyi olmas?na ra?men kendi iste?iyle ayr?ld?. Piyade olarak devam etti. Kurmay olmay? tercih etti. Akademiye birlikte girdik. Birincilikle bitirdi.” Bu arada anne Makbule Han?m, böbrek yetersizli?i nedeniyle, 1988’de vefat etti. ?lker Ba?bu? için bu kay?p, belki de hayat?n?n en büyük ac?s?yd?.

Selin Ongun - Cemal Suba?? / TEMPO